جلسهء هشتم بسم اللَّه الرحمن الرحيم . « لكن هنا دقيقة ستعلم بها و هى انه لابد فى الوجود من امر غير الحركة . . . » « 1 » . . اگرچه عنوان فصل « فى اثبات المحرك الاول » است ولى در واقع در اينجا دو مطلب مورد نظر است . مطلب اول اين است كه هر حركتى نيازمند به محرك است و مطلب دوم اين است كه سلسلهء محركها بايد منتهى به محركى غير متحرك بشود و اين هردو از اصول معروف منسوب به ارسطوست كه اصل اول پايهء اثبات اصل دوم قرار مىگيرد . در اين فصل مرحوم آخوند در مقام بيان هر دو اصل و مخصوصاً اصل اول است ( اگرچه عنوان فصل مربوط به اصل دوم است ) و آن اين است كه هر حركتى نيازمند به محرك است . دو برهان اقامه كردند و در هر دو برهان به اين نتيجه رسيديم كه حركت نيازمند به فاعل و نيز نيازمند به قابل است كه قابل حركت را اصطلاحاً « موضوع حركت » مىنامند . قابل ، غير از فاعل است همچنان كه قابل غير از مقبول يعنى خود حركت است . نسبت حركت به قابل حركت نسبت يك عارض به معروض خودش در خارج است و به عبارت ديگر از قبيل « محمولات بالضميمه » .

--> ( 1 ) . اسفار ، ج 3 ، مرحلهء 7 ، فصل 12 ، ص 39 .